Bir Temel Tasarım Kuralı Olarak Tekrar: Tasarımda Birim Tekrarı

Bir-Temel-Tasarım-Kuralı-Olarak-Tekrar-Tasarımda-Birim-Tekrarı

Biz tasarımcılar, tasarımı yaparken genelde bizden önce tasarlanmış olanlara şöyle bir göz gezdiririz. Tasarlanmışlardan kastım sadece daha önce tasarlanmış ürünler değil. Tabiat ve onun içindeki her şey bizim için bir esin kaynağı. Tekrar ise çevremizde sıkça denk gelebileceğimiz bir kural. Daha önce estetik algımızın nasıl geliştiğini nelerden kaynaklandığını anlatan bir yazı yazmıştık. O yazıda temel tasarım öğeleri yani kompozisyon kuralları kabaca anlatılmıştır. Göz atmak isteyebilirsiniz.

Bir çok yerde benzer birimlerin bir arada bulunduğunu görebiliriz. Bir orman örneğini ele alırsak ormanın bulunduğu yer, iklim ve hava koşullarına göre aynı cins ağaçların bir arada bulunduğunu görürüz. Bu sayede ormanda bir bütünlük algılarız. Bunun sebebi aslında ağaçların birer birim olarak tekrar etmesidir. Fakat tek sebebi de bu değil tabii ki. Orada bir hiyerarşiden (koram), bir uygunluktan söz edebiliriz. Lakin temelde benim gözlemlediğim bu bütünlüğün sebebi birim tekrarıdır. Aynı şey hayvanlarda da bulunabilir. Mesela bir timsahın derisinin üzerindeki desenlerin, benzer birimlerin tekrarı ile oluştuğunu görebiliriz. Ya da bir aslanın, bir kaplanın, bir zürafanın postunda da bunları görebiliriz. Kısacası benim tekrarı her tarafta görebileceğimiz bir olgu. Biz bunu tasarımı farklı şekillerde işliyoruz. Bir grafik tasarımda benzer birimleri art arda kullanarak ortak bir dil oluşturuyoruz. Mimari tasarımda pencerelerimizi, kolonlarımızı ya da diğer mimari öğelerimizi planlarken göz önüne alabiliyoruz. Endüstriyel tasarımda, farz edelim, bir ürüne buton koyacaksak, benzer şekillerde butonlar tasarlayarak  bu ortak dili oluşturuyoruz. Bu durum tasarıma bir bütünlük katıyor. Bütünlük, daha önce de bahsettiğimiz gibi algılamayı kolaylaştırıyor, algıda kolaylık da tasarımın bize estetik görünmesini sağlıyor.

Tekrar, bir birimin aynen ya da çok yakın özellikte olarak birden fazla kullanılması demektir. Tasarım öğelerinin mesafe olarak birbirlerine yakınlığı yadırganmayan bir bütünlük algısı oluşturur. Tekrar ise fiziksel yakınlığı destekleyen şekilsel bir yakınlıktır ve bu algıyı güçlendirir. Yerde gezinen bir çekirge dikkatimizi belirli bir miktar çekebilirken, aynı mekanda bir çekirge sürüsü görürsek topluluğun etkisi tekil etkiden çok daha fazla olur.

Birim tekrarının bazı çeşitleri var: Tam tekrar, normal tekrar, aralıklı tekrar ve ardışık tekrar.

Tam tekrar

Tam tekrarda ayni birim, birebir, motomot olarak hiçbir değişikliğe uğramadan belli bir kurala göre tekrar eder. Belki yan yana veya üst üste değildir, belki bir çizgi üzerindedir ama tekrar eden birim değişmez. Tam tekrara süsleme için üretilmiş desenler ya da aynı şekilde yan yana inşa edilmiş binalar örnek gösterilebilir.

Normal tekrar

Tam tekrardan biraz farklı olarak öğeler biçim, renk, doku gibi özellikleri bakımından aynıyken yönleri ve aralıkları bakımından farklılık gösteriyorlarsa bu normal tekrar adını alır.

Aralıklı tekrar

Aralıklı tekrarda birimler küçük farklılıklarla kullanılır ve tekrar metotları ufak değişiklikler gösterebilir. Bir ağacın yaprakları ve dalları bu tekrar türüne örnek olarak gösterilebilir.

Ardışık tekrar

Birimler tekrar ederken, tasarıma farklı birimler de girip kendi aralarında tekrarlar oluşturuyorsa buna ardışık tekrar denir. Farklı biçimlerin kompozisyonu oluşturması tam tekrardaki sıkıcılığı bir nebze giderir. Farklılıklarla bir bütün oluşturulur.

Tekrar konusuyla ilgili daha sonra geniş kapsamlı bir makale yazmayı planlıyorum o zamana kadar,

İyi tasarımlar.