Hiyerarşi (Koram): Bir Temel Tasarım Öğesi, Kompozisyon Kuralı

Hiyerarşi-(Koram)-Bir-Temel-Tasarım-Öğesi,-Kompozisyon-Kuralı

Hiyerarşi (koram), benzer öğelerin, birbirlerini domine edecek farklı özelliklerle bir araya gelmesidir. Bu durumu, sahip olduğumuz kişisel veya ünvansal farklılıklara benzetebiliriz. Bir iş yerindeki amir-memur ilişkisi, temelde benzer iki bireyin, farklı dominasyon seviyesine sahip olmasından kaynaklanır.

Hiyerarşik (koramsal) yapıda daha üst katmanda bulunanlar, alt katmana göre üstünlük sağlar. Tasarımda da bu durum söz konusudur. Mesela  iş makinelerinde, fazla çıkıntılı, avuç içi büyüklüğünde ve kolay ulaşılabilecek bir yerde kırmızı renkte bir buton bulunur. Bu buton, makineyi aniden durdurmaya yarar ki bazen bu, makineyi geri dönüşülmez bir şekilde bozar. Bu butonun bu şekilde hem büyüklük olarak, hem seviye olarak, hem renk olarak ön plana çıkarılmasının bir sebebi vardır. Bu, o makinede çalışan kişinin bir iş kazası durumunda o butonu kolayca görebilmesi, rahatlıkla basabilmesi ve makineyi bir an önce durdurup kazanın ileri derecelere sıçramasını engelleyebilmesidir. Yani tasarım dili ile konuşursak, o buton hiyerarşik olarak diğer arayüz elemanlarından daha üst bir katmandadır.

Tasarımda hiyerarşi aynı veya benzer öğelerin, belirli bir düzen içerisinde ya da bir bütün oluşturan bir düzensizlik içerisinde büyüklü küçüklü olarak sıralanması ya da yerleştirilmesidir. Hiyerarşinin gözetildiği tasarımlar durgunluktan bir nebze sıyrılırlar ve iki boyutlu yüzeyde üç boyut etkisi oluştururlar. Bu nedenle izleyiciyi uzun süre sıkmadan kendi çekimlerinde tutabilirler. Hiyerarşide değişmeyen iki temel öğe vardır. Bunlar:

  • İki uç arasındaki zıtlık
  • Bu iki uç arasında bulunan nizami kademelenme

Üç tür hiyerarşiden söz edilebilir. Bunlar; eksenel hiyerarşi, merkezsel hiyerarşi ve çevresel hiyerarşidir.

Eksenel Hiyerarşi (Eksenel Koram)

Tasarım öğeleri bir çizgi/eksen üzerinde büyükten küçüğe ya da küçükten büyüğe doğru sıralanır. Bu çizginin/eksenin doğrusal olması şart değildir. Düz, zig zag ya da eğrisel olabilir. Üç boyut algısı yüksektir. Etkili bir kompozisyon aracıdır.

Merkezsel Hiyerarşi (Merkezsel Koram)

Tasarım öğeleri bir merkezden büyüyerek ya da küçülerek dışarı doğru yayılırlar.  Derinlik algısı hat safhadadır.

Çevresel Hiyerarşi (Çevresel Koram)

Bu türde bir çizgiden ya da bir merkezden bahsedilemez. Onun yerine mesafe olarak birbirine yakın duran öğeler, büyüklü küçüklü, belirli bir sıra gözetmeksizin dizilirler. Bu hiyerarşi türü diğerlerinden farklılığı ile ön plana çıkar. Daha dinamik bir yapıya sahiptir ve iyi kullanılabilirse izleyiciyi daha çok kendinde tutar.

Bu makalede tasarım öğelerinden koram yani hiyerarşiyi ele aldık. Bir diğer öğe olan tekrar için şu yazımıza göz atabilirsiniz.

İyi tasarımlar.